امام سجاد (ع) در دعاي حلول ماه مبارك رمضان مي فرمايند . خدايا تو راههايي از روي احسان به روي من باز كردي كه از جمله آن ماه رمضان كه ماه صيام ،ماه اسلام ،ماه تمحيض ، ،ماه پاكي هاست. به تناسب ماه رمضان و ارتباط به بحث ما عرض مي كنيم :خداوند مي فرمايد: يا ايتها النفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيه لمرضيه فادخلي في عبادي و ادخلي جنتي
يعني راه آرامش در دنيا و آخرت بازگشت به خدا و معنويت است . شهيد بزرگوار مطهري مي فرمايد انسان ميوه درخت طبيعت است به عبارتي ميوه درخت معنويت است اگر از اين درخت جدا شود سريع فاسد شده و مي پوسد .
دو نوع راه حركت و بازگشت به خدا وجود دارد : 1- راههايي كه خودمان بايد پيدا كنيم تو خود حجاب خودي حافظ از ميان برخيز ؛ گره كور را خودم بايد پيدا كنم و حركت كنم. 2- برخي راهها را خدا بر روي ما از باب احسان گشوده كه امام سجاد (ع) در اين دعاي حلول ماه مبارك اشاره فرموده اند . ماه مبارك ،سحرهاي آن ،نيمه شبهاي آن اتوبان بزرگي است كه خدا بروي همه باز كرده همه بايد استفاده كنند . ماه رمضان ماهي كه بايد گداخته شوي مانند ريگهاي گداخته از شراره ايمان ،معنويت ،دعا ، نماز ، دعاي ابوحمزه و سحرها . ماه صيام يعني لب فروبستن از همه چيز از همه محارم كه خود يك تمرين است ؛ مانند حاجي كه در ميقات محرم مي شود و با محرمات احرام يك نوع تمرين انجام مي دهد . ماه تمحيض يعني جدا كردن ناخالصي از خالصي ها، در اين ماه بايد خود را تصفيه كنيم .
ماه طهور يعني ماه پاكي و پاك شدن . بايد پاك شويم همانطور كه جرايم در اين ماه كاهش پيدا مي كند در همه ماهها بايد جامعه معنوي شده وجرايم كاهش پيدا كند . روح ما هم بايد پاك تر شود . پيامبر ما (ص) روزي 70 مرتبه استغفار مي فرمود .ذات اين دنيا چنان است كه ما را به ناپاكي ها مي كشاند رمضان يك فرصت است . خدا توفيق استفاده از فضاي معنوي و آرام رمضان را انشاء الله عنايت فرمايد . والسلام
خلاصه اي از جلسات قبل
يكي از بيماري هاي اين قرن ،بيماري اضطراب و استرس مي باشد . با مطالعه تخصصي در مورد انواع بيماريهايي كه انسان به آن مبتلا مي شود يكي از علل آن استرس و اضطرابهاست . اين
موضوع مادر بيماريهاي قرن نام گرفته است ،دل نگرانيها ، تشويشهاي كه انسان دارد و مشكلات روحي كه به سراغ انسان آمده است. استرس نام گرفته است . چه ناشي از مشكلات خانوادگي يا مشكلات مالي يا مشكلات كاري باشد فرقي ندارد . اما نكته اينجاست كه انسان حقيقتا به آرامش احتياج دارد قرآن در اين مورد مي فرمايد : يا ايتها النفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيه لمرضيه اي نفس اگر به آرامش احتياج داري و مي خواهي راضي و خشنود باشي راهش اين است كه به ارجعي الي ربك راضيه لمرضيه ، راهش اين است كه به خدا برگردي ،به معنويت بازگردي ،اگر مي خواهي در زندگي آرامش داشته باشي در كانون زندگي بايد نماز ،قران ،و اخلاق باشد .اگر زنان و مردان بخواهند با يكديگر مهربان باشند بايد مبنا را بر معنويت بگذارند :جامعه ، اداره ،كوچه و بازار. همينطور كه در جلسه قبل اشاره شد قران مي فرمايد مبناي آرامش بازگشت به خداست .اينها خلاصه نكات و اولين فاكتور آرامش است
هو الذي انزل السكينه في القلوب المومنين ليزدادو ايماناً مع ايمانهم ،واژه انزال قابل توجه است و به اين معني است كه چيزي از آسمان به زمين فرود آيد ،خداوند آرامش را نازل مي كند و آرامش با پول ،مقام و ثروت نيست ،چون آرامش در اينها نيست . آرامش را خداوند در دنيا قرار نداده و خداوند سكينه يا آرامش كه به تعبير روايات نفخه بهشتي مي داند را به انسان هديه مي كند . دليل داشتن عمر طولاني بعضي از علماء و بزرگان داشتن آرامش است كه در زندگي با بندگي خدا به دست آورده اند .خداوند مي فرمايد آرامش را من به شما انسان ها مي دهم و بيهوده به دنبال آن در آرزوهاي دنيايي نگرديد. امام سجاد (ع) فرمود اجعل سكون قبلي و انس نفسي و استغنائي و كفايتي و خيار خلقك :قرار بده آرامش دل مرا و انس نفس مرا و بي نيازي و كفايت امر دنيا و آخرت مرا در خودت و برگزيده گان خودت قرار بده
خدايا اگر مي خواهم در جائي به دنبال آرامش بگردم بايد در نمازي كه در مقابل تو مي ايستم و هر چند خط قراني كه در مقابل تو مي خوانم در ذكر و نامي كه با تو دارم جست و جو كنم . الا بذكر الله تطمئن القلوب ، انسانهاي كه پشت آنها به آرامش پروردگار گرم است از هيچ عاملي نمي ترسند لايخشون الا الله
فاكتور ديگر اين مقام اولياي خدا رسيدن است . الا ان اولياء الله لا خوف عليهم و لاهم يحزنون.
اولياء در اين آيه به معني دوست است و دوستان خدا كساني هستند كه توانسته اند به مقام قرب خدا برسند آنان از يك آرامش ابدي در دنيا و آخرت برخوردارند نمونه هايي در طول تاريخ وجود
داشته است. زماني كه پيغمبر (ص) در ايام هجرت در غار ثور حضور داشتند ، با اينكه همراه ايشان در حال نگراني بود كه مبادا آنها را پيدا كنند پيغمبر فرمودند: نگران مباش كه خدا با ماست. لا تحزن ان الله معنا. نمونه ديگر آرامشي كه حضرت علي (ع)را اجازه مي دهد در بستر پيغمبر بخوابد نمونه سوم آرامشي را كه وقتي شاه حضرت امام را مورد آزار و اذيت قرار مي دادند ساواك در حال توطئه عليه ايشان بود اما حضرت امام در زير لب ذكر مي گفتند.مردي با روحي بزرگ كه ابتداي وصيت نامه خود مي نويسند : با دلي آرام و قليي مطمئن و ضميري اميد وار به فضل خدا مي روم. نتيجه آرامش و اطمينان روحي حديث معصوم است كه مي فرمايد : المومن كالجبل الراسخ = مومني كه با اين ويژگي ها زندگي كند همچون كوه استوار مي ماند .
مهارت دوم: عقل و انديشه؛
قال امام صادق (ع): تفكر ساعه خير من قيام اليله يك ساعت انديشه گاه بهتر از يك شب عبادت است . در اين دنيا كه دنياي احساسات است انسان هر چه بيشتر به آخر زمان نزديك مي شود بيشتر احساساتي مي شود و احساسات بر منطق و عقل غلبه كرده است ،لذا در روايات تاكيد زيادي بر روي عقل و انديشه شده است.
امام صادق (ع)مي فرمايند :آن بيداري شب كه بسيار ارزشمند است و در مورد آن توصيه شده و خداوند به پيامر خودش مي فرمايد اگر مي خواهي به مقام محمود برسي بايد شب زنده داري كني،
امام صادق (ع) يك ساعت تفكر در شب را بهتر از اين شب زنده داري مي دانند. خداوند دو پيغمبر براي ما قرار داده است: 1- پيامبر ظاهري 2- پيامبر دروني در روايات از آن به تعقل تعبير شده است . بندگي خدا بايد همراه با تعقل باشد . كسي كه بخواهد فقط بندگي و تعبد داشته باشد و تعقل نداشته باشد يك بنده مطلوب از نظر آيات و روايات نيست ؛چرا كه پيامبر (ص)مي فرمايد: قوام المرء بالعقل ركن اول انسان و قوام و پايه مردانگي انسان تعقل است. و كسي كه انديشه نمي كند دينش كامل نيست. اصولاً پايه دين تعبدي نيست بلكه تعقلي است ،اصول دين تقليدي نيست بلكه تعقلي است.هر فردي در اصول دين بايد با انديشه و استدلال به آن برسد . مبناي حقوق نيز تعقل است (عقل نظري) و مبناي كليه علوم عقل است .عدالت خوب است . ظلم بد است يك قاعده بنيادي و عقلي در علم حقوق است تفكر ساعه خير من عباده سنه :گاهي با يك ساعت انديشيدن مي تواند زودتر به مقصد برسد و به همين دليل است كه تفكر يك ساعت بهتر از عبادت يكسال است.
نيت :
در آيات و روايات آمده كه در مورد چه چيزي فكر كنيم و در مورد چه چيزي فكر نكنيم حضرت علي (ع) مي فرمايند : من كثر فكره في المعاصي دعوت عليها : اگر انسان در مورد لذتهاي دنيايي و گناهان و خط قرمزها فكر كند به اين راه كشيده مي شود .
زياد شفارش شده در مورد آفرينش فكر كنيد . زمين ، آسمان ، خود ،و خدا. شاعر مي گويد
از كجا آمده ام آمدنم بهر چه بود به كجا مي روم آخر ننمايي وطنم
همسر پيامبر عايشه مي گويد : پيامبر يك شب تا صبح فكر مي كرد و گريه مي كرد تا اينكه صبح شد و بلال آمد بلال سوال كرد چرا گريه مي كنيد . پيامبر به بلال فرمودند اين آيه نازل شده : واي بر كساني كه آيات قران را مي خوانند و در خلقت آسمان و زمين ،پديد آمدن شب و روز فكر نمي كنند .
نتيجه :انسان به دو بال احتياج دارد 1- تفكر خلاق (انديشه) 2- تعبد
امام سجاد (ع) در دعاي ابو حمزه ثمالي علت كسالت و تنبلي در عبادت را ذكر كرده اند يكي از آنان غفلت و شركت در مجالس لهو و لعب و دوري از مجالس علماء و دانشمندان بيان كرده اند يعني دوري از انديشه و تعقل .
حضرت علي (ع) در نهج البلاغه خطبه متقين ويژگي پرهيزگاران را هنگام قرائت قران تفكر در آيات بهشت و جهنم دانسته اند
آسيب جامعه امروز ما اين است كه وقتي متهم مي خواهد محاكمه شود يا اعدام شود تازه حرف هاي منطقي مي زند يعني تا به حال احساساتي عمل مي كرده است به اينجا رسيده است . اختلاف خانوادگي ،بحران جوانان و غيره از اين قبيل است
امام علي (ع) در حكمت 281 فرمود: ليست الرويه كالمعاينه انديشيدن مانند ديدن نيست . (حكمت 365و 289 )
مهارت سوم :كنترل دوستي و دشمني ها ؛
از اباذر غفاري روايتي نقل شده است كه به ايشان فرمودند كه اي اباذر ما را نصيحتي كن و ايشان فرمودند كه آن چيزي را كه و آن شخصي را كه از همه چيز بيشتر به آن علاقه داريد به آن ظلم نكنيد و بعد سوال كردند كه آيا مي شود كسي را يا چيزي را كه انسان بيشترين اهميت و علاقه را به او داشته باشد به او ظلم كند ، اباذر فرمود بله مي شود كه انسان به نفس خود كه بيشترين علاقه و اهميت را قائل است ظلم كند و گناه كردن ظلم به نفس است.
روايتي از امام صادق (ع) كه مي فرمايد : هل الدين الا حب بغض آيا دين غير از دوستي و دشمني است
امام باقر (ع)فرمودند: اذا اردت آن تعلم آن فيك خيراً فانظر الي قلبك اگر مي خواهي بداني آيا دوستي و محبت تو همان دوستي و محبت خداي متعال است و دشمني تو در راه خداي متعال است به نفس خودت نگاه كن فان كان يحبك اهل طاعه الله عزوجل : اگر ديديد كه آنهايي كه مقرب به درگاه خداي متعال هستند درست داري بدان در اين راه موفق بودي و از كساني كه اهل گناه و معصيت هستند متنفري و نسبت به آنها احساس بغض داري اين ديگر بستگي به قضاوت كردن ندارد و هر كس به نفسش مراجعه كند مي فهمد كه اين انسان نفسش نسبت به انسان ديگر چگونه است و نيك خير الله و اذكان يبغض اهل طاعه الله و يحب معصيه ليس فيك خيراً و الله يبغضك و المرء مع من احب :اگر نگاه به وجود خود كردي و ديدي محبت تو مورد علاقه انسانهاي هستند كه گناهكارند و انسانهاي
كه مومن هستند در وجود تو جايگاهي ندارند و به آنها علاقه نداري در اينجا متوجه مي شوي كه به محبت و دوستي خداي متعال نرسيدي در روايت ديگر مي فرمايد :
لا يمحض الرجل ايمان بالله حتي يكون الله احب اليه من نفسه و ابيه و امه و ولده و اهله و ماله و من الناس كلهم : هيچ كس ايمانش خالص نمي شود مگر اينكه خداي متعال را و همه متعلقات به خدا را جلوتر از همه بداند و خداوند را مقدم بر همه بداند و اگر فرمان فرزند و پدر و مادر و عشيره را بر فرمان خدا مقدم بداند بداند ايمانش خالص نيست
تاكنون دو مهارت خود آرام سازي و پرورش تفكر خلاق را با توجه به منابع ديني بحث كرديم
مهارت چهارم :كنترل تصميم ها و ترديدها در زندگي
آيات قران : لا يستوي اصحاب النار و اصحاب الجنه و اصحاب الجنه هم الفائزون يا در آيه ديگر ذالك يوم الحق و من شاء اتخذ الي ربه سبيلا ويا مي فرمايد انا هدينا السبيل اما شاكراً و اما كفورا. آيات فوق دلالت بر اين دارد كه نهايتاً تصميم با خود انسان است. خدا همه زمينه ها را فراهم كرده است. اتوبان با همه امكانات ساخته شده است .آسيب مهم اجتماعي امروز اين است كه انسان نمي تواند تصميم درست بگيرد
در لغت تصميم از ماده صم مي باشد به معني امضاء كردن است ؛يعني كار قطعي شده است . متاسفانه بسياري از ما در زندگي تصميم مي گيريم و مدتي بعد آن را عوض مي كنيم ،يعني در واقع ترديد داشته ايم جاي تصميم نبوده است . معني دوم تصميم :اراده كردن است ، يعني انسان به جايي برسد كه تصميم و اراده اش عوض نشود
انسانهاي بزرگ به جاي مي رسيدند كه بايد كاري انجام دهند به طورقطع آن را انجام مي دادند ، ترديدي به خود راه نمي دادند رمز پيروزي مردان بزرگ اين است .
در خطبه 11 نهج البلاغه حضرت امير (ع)در اين باره مي فرمايند :
امام علي در جنگ جمل وقتي پرچم را به محمد بن حنفيه دادند فرمودند تزول الجبال و لا تزول پسرم اگر كوههاي بصره كنده شوند و بر سر تو فرود آيند تو در تصميم خود در جنگ قاطع باش دندانها را بفشار و پا را در زمين ميخ كوب كن تبد في الارض قدمك :پا را در زمين ميخ كوب كن به انتهاي لشكر هم نگاه كن ارم ببصرك اقصي القوم
در جايي ديگر به مردم مصر در نامه 38 مي فرمايند: فقد بعثت عليكم عبداً لا ينام ايام الخوف: من فرمانداري براي شما فرستادم كه در زمان تريدد و در زمان شك نمي خوابد كنايه از اينكه هرگز نمي بينم اين مرد ترديد و ترس به خود راه بدهد .
در نامه 45 مي فرمايند و الله لو تظاهرت العرب علي قتالي لما و ليت عنها : اگر تمام مردم عرب پشت به پشت من علي بگذارند من از تصميم خود بر نمي گردم . شاعر مي گويد :
در ره منزل ليلي كه خطر هاست بسي شرط اول قدم آن است كه مجنون باشي
هزار عقده گشايد اراده و تصميم پي گرفتن تصميم اراده بايد كرد
قال علي : من تردد في الريب و طئته سنابك الشياطين : با ترديدها زير پاي شيطان كوبيده مي شويد. وهم و شك بر من شبيخون ريختند عقل و هوشم را به دار آويختند
در دعاي ابو حمزه ثمالي ( فرمايش امام سجاد (ع)) توجه كنيم
الهي ابكي لخروج نفسي ،ابكي لظلمه قبري ،ابكي لسوال نكير و منكر اياي ، اين دعا حكايت از خروج امام از ترديدهاي است كه ما داريم .
عوامل تاثير گذار بر تصميم هاي صحيح و نادرست :
الف فاكتورهاي نادرست 1:- محيط : محيط بعضي زمانها باعث مي شود كه انسان تصميم غلط يا درست بگيرد .
قران مي فرمايد : و جاء ونا لبني اسرائيل البحر فاتوا علي قوم يعكفون علي اصنام لهم قالو يا موسي اجعل لنا الها كما لهم آلهه
ما هنوز قوم بني اسرائيل را از دريا عبور نداده بوديم قومي را ديدند كه بت مي پرستيدند و به حضرت موسي گفتند كه اي موسي ما بت مي خواهيم .
نكته : محيط باعث مي شود كه هنوز آب رود نيل هم زير پاي آنها خشك نشده تحت تاثير محيط قرار گرفتند
2- خود راي :فرد فكر خود را فكر ناب مي داند و راي و فكر ديگران را درست نمي داند
علي فرمودند : المستبد برايه موقوف علي مداحض الزلل : انسانهائي كه خود راي هستند هميشه بر پرتگاههاي هلاكت ايستاده اند ميزان الحكمه جلد 4 ص 38
3-لجاجت : اللجاجه تسل الراي: لج بازي سبب تصميم غلط است حكمت 179
4- اختلاف نظر :اختلاف نظر باعث تصميم گيري غلط مي شود الخلاف يهدم الراي حكمت 215
ب فاكتورهاي تصميم صحيح در زندگي :
1- اضربو بعض الراي ببعض يتوله منهم الصواب : امام مي فرمايد اگر مي خواهي تصميم درست بگيري فكر خود را با ديگران در هم آميزي تا از آن فكر درست متولد شود . ( مشورت )
2- خيرا آراء ابعدها عن الهوي : بهترين تصميمات تصميماتي است كه بر خلاف هوي نفس باشد ( دوري از هوي )
گفتم كه اراده چيست اي آزاده فرمود كه ترك ما عليه العاده
3- ان رايك * لكل شي :انسان بايد فكر خود را صرف چيزهاي مهم كند
4- احترام به تصميم بزرگترها : راي الشيخ احب الي من جلد الغلام در تصميم گرفتن پيرمردها را و در اجرا جوانان را مقدم بدارين حكمت 86
5- گذشت عمر سبب تصميم جدي و مهم تر است حضرت علي (ع) در نامه 31 نهج البلاغه مي فرمايد.دنيا به من پشت مي كند و اخرت دارد نزديك مي شود و اين باعث مي شود در تصميم ها جدي تر شوم كمي به فكر خودم باشم . امام به ما هشدار مي دهند.
در حكمت 34 نهج البلاغه پايه هاي تصميم درست را چهار چيز مي دانند . 1- بينش زيركانه 2- دريافت واقع بينانه از حكمتها 3- پند گرفتن از گذشتگان و سرنوشت آنها و پيمودن راه درست گذشتگان يعني احترام به سنتهاي اصيل و عقلاني و پايه تمدن و زندگي آينده
مهارت پنجم: احساسات و راههاي مقابله با احساسات منفي ؛
مقدمه : انسان چند نوع ادراك دارد
1- ادراكات عقلاني در اين موضوع با حيوانات فرق داريم ؛چرا كه ادراكات عقلاني داريم
2- ادراكات زيبايي ،زيبايي طبيعي يعني انسان به زيبائيها علاقه مند است
3- ادراكات تجربي :دوست داريم همه چيز را تجربه كنيم ، كشف كنيم . تجربيات علمي فراوان است
4- ادراكات حسي :بسياري از چيزها را بايد احساس كنيم و بسياري از چيزها را نبايد احساس كنيم يعني احساسات مثبت و منفي داريم اين موضوع بحث است
حس دوست داشتن دوستان و آشنايان يا حس دوست داشتن والدين از اين نوع است
بني آدم اعضاي يكديگرند كه در آفرينش ز يك گوهرند
چو عضوي بدرد آورد روزگاردگر عضوها را نماند قرار
حس پرستش نمونه ديگر آن مي باشد :انسان دوست دارد معبودي را پرستش كند و اين حس بايد در مسيرش هدايت شود . برخي اديان و مذاهب در اين حس به بيراهه رفته اند .
در زندگي ما احساسات منفي وجود دارد و امير المومنين علي(ع) از آن به شهوات تعبير مي كنند .
و در خطبه 176 نهج البلاغه مي فرمايند ( كه اشاره اي به حديث پيغمير دارد )
ان الجنه حفت بالمكاره و ان النار حفت بالشهوات: هر چيزي حد و مرز دارد . بهشت مرز دارد و جهنم نيز حد و مرز دارد ،يعني با احساسات و شهوات به جهنم مي رود يا با تعقل و تحمل سختي ها مي توان از مرزهاي بهشت عبور كرد .
كنترل احساسات منفي و شهوات در نهج البلاغه :
1- عقل محوري در امور زندگي
2- كرامت نفس :بسياري از افراد كه از لحاظ اخلاقي سقوط مي كنند به اين دليل است كه به كرامت نفس خود آگاه نيستند . من كرمت نفسه هانت عليه شهواته
3- مادي گرائي بسياري از آدمها كه در هوسهاي منفي مي افتند به علت مال پرستي در اين ورته مي افتند المال ماده الشهوات مال ماده و ريشه شهوات است
4- بيرون انداختن پوسته و پيراهن شهوات .امير المومنين در خطبه 87 مي فرمايد ويژگي انسانهاي بزرگ اين است كه پيراهن شهوات را بيرون مي آورند: قد خلعت سرابيل الشهوات
5- مديريت و توانمند كردن خود .اذا كثرت المقدره قلت شهوات : هر چيزي امروزه فني دارد و فن كنترل شهوات مديريت كردن آن است .وقتي كه قدرت انسان بر احساسات منفي زياد مي شود شهوات كم مي شود
به تعبير آيت الله بهاء الدين : شب قدر شبي است كه انسان بايد مبدأ ميل را عوض كند و سرنوشت آنان در اين شب رقم مي خورد
حضرت علي (ع) مي فرمايند : مبداء ميل ،ميل النفس به شهوات و ميل نفس به احساسات است
در واقع موتور وجود انسان داراي اجزاي مختلفي است
1- نفس ملهمه : بخشي از وجود انسان است كه به عالم بودن و نبودن ،دين و مذهب ،فقير و ضعيف ربطي ندارد به عبارتي همان فطريات است : قران :فالهمها فجورها و تقواها
2- نفس لوامه :نفسي است كه انسان را سرزنش مي كند كه همان وجدان است ،اين وجدان بايد هميشه بيدار باشد
3- نفس اماره : قران فرمود ان النفس اماره بالسوء نفس اماره اگر تنظيم نشود ما را به بيراهه مي كشاند و دچار مشكل مي شود ، تنظيم آن در شب قدر است
4- نفس مطمئنه :اين نفس ويژه بعضي از افراد است يا ايها النفس المطمئنه ارجعي الي ربك راضيهً مرضيه
اين چهار بخش فوق مانند قسمتهاي حساس موتور اتومبيل است كه بايد هراز چند گاهي كنترل دقيق و بازبيني شود .
مهارت ششم : اعتماد به نفس ؛
بي اعتمادي به نفس يكي از آسيبهاي انسان امروزي است ،در دين ما بيش از آنكه دانشمندان روانشناسي به آن توجه بدهند به اين موضوع اهميت داده شده است .
من عرف نفسه فقد عرف ربه :پايه خداشناسي روي پاي خود ايستادن است . در اين حديث برداشت مي شود كه براي خداشناسي ،انسان بايد از اعتماد به نفس خودش استفاده كند
فرمايش حضرت امير(ع) كه مي فرمايد :اتزعم انك جرم صغير و فيك انطوي العالم الاكبر : يعني فكر مي كني تو موجود كوچكي هستي در حالي كه در درون تو توانائيهاي زيادي است، به عبارتي به خودت اعتماد كن .از وصيت هاي حضرت علي (ع) در نامه 31 نهج البلاغه است . امام در يك از روستاهاي شام توقف كرده و خطاب به امام حسن مجتبي سخنان ماندگاري را نوشه اند : يا بني اكثر من ذكر موت و ... : اي پسرم ياد مرگ هميشه در زندگيت باشد تا هنگام ملاقات مرگ از آن نترسي و آماده باشي . نيروي خودت را افزون كن و كمر همت را ببند و اعتماد به نفس پيدا كن . مبادا كه ناگهان مرگ تو را دريابد در حاليكه تو به توانائيهاي خود واقف نباشي .
*در خطبه 176 نهج البلاغه مي فرمايد . طوبي لمن لزم بيتك و اكل قوته خوشا به حال كساني كه روي پاي خودش و خانواده اش باشد و به غذاي خود قانع باشد. نتيجه اينكه ريشه بسياري از مشكلات انسان نداشتن اعتماد به نفس است .
مهارت هفتم كنترل ارتباط :
يكي از مهارتهاي زندگي انسان تخصص كنترل ارتباط است ،انسانهاي امروزي در ارتباط با ديگران قصد و انديشه گوناگون دارند ، با انگيزه هاي مختلفي اهل ارتباط و رفت و آمد هستند . حضرت امير (ع) درباره رابطه ها و اينكه بر چه اساسي تنظيم شود تا روابط ، رابطه صحيح و دوستي ها دوستي درست باشد. امام در قالب يك سوال فرمودند : بدترين دوست انسان كه انسان با آن رابطه بر قرار مي كند چه كسي است ؟ افراد پاسخهاي مختلف دادند و حضرت امير خودشان يك پاسخ كامل و كليدي دادند .(قران مي فرمايد فرداي قيامت بسياري از دوستي هايي كه شما با هم داشتيد و بسياري از رابطه هايي كه با هم داشتيد آرزو مي كرديد بين شما و آنها يك دنيا فاصله بود و هرگز با هم دوست نمي شديد). اما حضرت علي (ع) مي فرمايد اي صاحبه اشر : بدترين دوستي كه رابطه داريد و رفت و آمد داريد كدام است ؟ المزين لك معصيته الله . كساني كه با ظرافت خاصي انسان را به معصيت مي كشانند .
پس ملاك مهم در روابط ورود به مرزهاي گناه و عصيان است و هر رابطه اي با اين ويژگي باشد بايستي در خانه ،مدرسه ،جامعه ،اداره و سياست قطع شود .
نكته اي در مهارت اعتماد به نفس از نظر نكات قوت و ضعف :
ريشه اعتماد به نفس بر توانمندي هاست . يعني فضايل و در مقابل آن رذايل انسان است . بنابراين بحث فضايل و رذايل انسان مهم است .
شاعر مي گويد چون رهرو شد مبرا از رذايل شود ذاتش محلاي فضايل
در روانشناسي بحث طبقه بندي و مدخل هاي اصلي فضايل و رذايل وجود دارد . يعني صفات مادر كه خود زير مجموه هايي دارد . صفات مادر و مدخل هاي اصلي در روانشناسي شش موضوع مي باشد 1- عقل 2- خرد 3- شجاعت 4- انسانيت 5- ميانه روي 6- تعالي (معنويت ). هر كدام از 6 مورد فوق زير مجموعه داشته و جمعاً24 مورد مي شود ، از ميان آن مدخلها تست هاي مربوط به شخصيت طراحي مي شود. در موضوع صفات اصلي و مدخل ها در
فرهنگ ديني و احاديث ما روايات متعددي وجود دارد. روايت امام علي(ع) فضايل 4 مورد است: 1- حكمت 2- عفت 3-عدالت 4- قوت .روايت ديگر از خصال شيخ صدوق ،ص 431 آمده است : مدخل هاي اصلي در فضايل عبارتند از1- بي نيازي از ديگران 2- راستگويي 3- صله رحم 4- مهمان نوازي 5- پرداخت امانت 6- اطعام فقير 7-جبران خوبي ها 8- حق همسايه 9- حياء
نگاه قران: آل عمران آيه 3 مي فرمايد فضايل و اعمال خوب را در قيامت مشاهده مي كنيم و اعمال بد ( نقاط منفي ) را ملاحظه مي كنيم آرزو مي كنيم فرسنگ ها فاصله بين ما و نكات منفي وجود داشت يوم تجر كل نفس ما عملت من خير محضراً و ما عملت من سوء ...
نگاه پيامبر اسلام : بعثت لاتمم مكارم الاخلاق يا انك لعلي خلق عظيم : فلسفه رسالت تكميل خوبي هاست پيامبر خود چنين بوده اند.
نگاه امام سجاد در دعا مكارم الاخلاق :امام (ع) در اين دعا مدخل هاي اصلي و نقاط قوت و ضعف انسان را به خوبي يادآوري كرده اند؛ مانند سپط عدل ،كظم غيظ ،خاموش كردن آتش عدوات ، اصلاح ذات البين ، انتشار خوبي ها ، پوشاندن بدي ها ، نرم خوئي ،تواضع ،وقار وسنگيني ، خوش خلقي ،پيشي گرفتن در خوبي ها ،ترك سرزنش ،سخن حق گفتن ،همراهي با جمع در مواردي كه در مسير بندگي خداست و غيره از مدخل هاي اصلي فضايل لازم وضروري است . در مقابل آن آرزو ،حسرت، بدگماني ،فحاشي ،بردن آبروي افراد ،شهادت دروغ ،ظلم كردن ، گمراه شدن ،طغيان كردن ، زياده روي و همراهي با بدترين انسان ها از مدخل هاي اصلي نكات منفي است .
در مهارت اعتماد به نفس بايد به جنبه هاي ضعف وقوت خود در عادات پسنديده و يا شوم توجه كرد.
توجه : مقاله فوق سخنراني پياده شده از نوار بوده و متن آن اگر سنگين است به ديل فوق از خوانندگان عذزخواهي مي شود .
والسلام
